YAĞLARIN SİNDİRİMİ

Lipitlerin (yağların) Sindirimi ve Emilmesi


ÖZET

Lipitler canlı organizmaların en önemli enerji kaynaklarından birisidir. Yetişkin ve 70 kg.
ağırlığında bir insan yaklaşık 10 kg lipit depo edebilir. Vücutta depo edilen lipitler ya besinlerle
alınmakta veya ihtiyaçtan fazla karbonhidratların yağ asitlerine dönüştürülmesi ile temin edilmektedir.

Yağ asidi sentezi asetil-Co-A ünitelerinden olmaktadır. Yağ asitleri daha sonra triaçilgliserollere
dönüşmektedir. Yağ asidinin yıkımı, yağ asidi sentezinin tersi değildir. Yağ asidi
sentezi hücre sitoplazmasında gerçekleşir. Buna karşılık yağ asitlerinin oksidasyonu mitokondri
matriksinde meydana gelmektedir. Bu olay başlıca β-oksidasyon denilen bir yolla
gerçekleşir.

Lipitlerin başlıca emilim yeri ince bağırsaklardır. İnce bağırsak mukoza hücresi tarafından
emilen mono, di ve triaçilgliseroller ile yağ asitleri ve gliseroller değişik metabolik yollara dahil
olurlar.
Kan plazmasında en çok bulunan lipitler serbest ve total kolesterol, fosfolipitler ve trigliseritlerdir.
Plazmanın herhangi bir andaki lipit düzeyi, besinlerle alınan lipitler, depo yağları ve sarfedilen
lipitler arasındaki dengenin sonucudur.
Karaciğer bütün besin maddelerinde olduğu gibi lipitlerinde metabolize edildiği en önemli organdır.



DETAY

Besinlerle alınan lipitler, ağız ve midede hiçbir değişikliğe uğramadan ince bağırsağa geçerler.

İnce bağırsaklarda, safra tuzlarının yardımı ile emülsiyon haline geçen triaçilgliseroller pankreastan gelen lipaz enziminin yardımı ile kolaylıkla hidroliz edilirler ve ince bağırsakların lümeninden emilirler.

İnce bağırsakların mukoza hücresi tarafından emilen mono, di ve triaçilgliseroller ile yağ asitleri
değişik işleme tabi tutulurlar. 10 karbondan daha kısa zincirli yağ asitleri portal ven yolu ile karaciğere nakledilirler. 14 C atomundan daha uzun zincirli yağ asitleri serbest yağ asidi veya triaçilgliseroller olarak şilomikronların yapısında yer alır ve tamamen triaçilgliserollere dönüşerek duktus torasikus yolu ile dolanıma dahil edilirler.

Absorbe olan safra asitleri lenf dolaşımına girmeyerek portal dolanım yolu ile karaciğere gelir.
Burada rejenerasyona uğrayarak tekrar safra ile duedonuma aktarılırlar.

Safra yollarının tıkanması veya herhangi bir karaciğer hastalığı nedeni ile safranın yeterli bir
şekilde ince bağırsak kanalına akmaması, lipit absorbsiyonunu önemli derecede azaltır. Safranın
azalması veya hiç bulunmaması gaitanın renksiz bir hal almasına yol açar. İçindeki yağ
miktarının artması dolayısıyla yağda eriyen vitaminlerin emilimi de güçleşir.